دیداری از صور بلاغی نهج البلاغه

دیداری از صور بلاغی نهج البلاغه
———
نویسنده: جلیل تجلیل
منبع: نهج البلاغه بهار 1384 شماره 13 و 14 (نمایه شده در سایت انسانی)
کلید واژه های مرتبط: نهج البلاغه، فصاحت، بلاغت،

علی(ع) بزرگترین خطیب تاریخ قسمت (2)

علی(ع) بزرگترین خطیب تاریخ قسمت (2)
———
نویسنده: احمد سپهرخراسانی
منبع: نهج البلاغه زمستان 1380 و بهار 1381 شماره 2 و 3 (نمایه شده در سایت انسانی)
کلید واژه های مرتبط: فصاحت، بلاغت، نهج البلاغه

نقد اخبار ازدواج مجدد امام علی (ع) در حیات پیامبر اکرم (ص)

نقد اخبار ازدواج مجدد امام علی (ع) در حیات پیامبر اکرم (ص)
چکیده
بررسی و تامل در احوال راویان حدیث نزد محدثان، همواره یکی از مهمترین راههای ارزیابی و شناخت حدیث بوده است. اما چه بسا که برای عبارت نادرتی، سند صحیحی جعل کرده و بر ساخته باشند، در این صورت نقد سند به تنهایی نمی تواند کارساز باشد. از این رو نقد متن به عنوان مهمترین راه ارزیابی حدیث لازم می آید. در این نوشتار برآنیم که یکی از احادیث کتابهای حدیثی اهل سنت را نقد و بررسی کنیم.
نویسنده: رضیه سادات سجادی
منبع: نشریه مقالات و بررسی ها، دانشگاه تهران، زمستان 1382
کلید واژه های مرتبط: ازدواج، امام علی (ع)، دختر ابوجهل، عبدالله بن زبیر، مسوربن مخرمه

جایگاه ادبی نهج البلاغه: تحلیل زبانشناختی گزیده هایی از کلام امام علی (ع)

جایگاه ادبی نهج البلاغه: تحلیل زبانشناختی گزیده هایی از کلام امام علی (ع)
چکیده
هدف اصلی این مقاله تحلیل گزیده هایی از کلام امام علی (ع) بر مبنای دو اصل مهم زبانشناسی متن مدار یعنی انسجام متنی و توازن می باشد. انسجام یکی از مشخصه های متن است که روابط دستوری و یا واژگانی بین عناصر متن ایجاد می کنند و پیوستگی معانی و مفاهیم متن را ممکن می سازند. توازن یک فرآیند ادبی است که از طریق تکرار کلامی حاصل می آید و در سه سطح آوایی، واژگانی و نحوی طبقه بندی می شود (نکویدوسون، 1975، صص 27-46؛ یاکوبسن، 1967، صص 296-322). در این مقاله سعی بر اینست که حقیقت عبارت «نهج البلاغه» که همانا «روش زیبای سخن گفتن» است با ارائه نمونه هایی از سخنان آن حضرت تلألؤ یابد
نویسنده: بیوک بهنام
منبع: نشریه مقالات و بررسی ها، دانشگاه تهران، زمستان 1381
کلید واژه های مرتبط: انسجام، تحلیل کلام، توازن، متن، نهج البلاغه

مضامین اسلوب قصر در نهج البلاغه

مضامین اسلوب قصر در نهج البلاغه
چکیده
درباره­ی جوانب مختلف نهج البلاغه، پژوهش های شایسته ای صورت گرفته، ولی در مورد یکی از ابعاد مهمّ بلاغی آن، یعنی«اسلوب قصر»، تاکنون مقاله­ ای نگارش نیافته است. این درحالی است که عرب برای بیان اهمیّت مضمون جمله­ای، از روشهای تاکیدی گوناگونی بهره می گیرد که مهمترین و مؤکَّدترین آنها، «اسلوب قصر» است. «قصر» یعنی«تخصیص چیزی به چیزی و نفی ماسوای آن به روشی مخصوص». وجه تاکید قصر، آن است که دو جمله در یک عبارت کوتاه فشرده می شوند. روشهای رایج و مشهور آن نیز شش روش: نفی و «الّا»، «ضمیر فصل»، «انّما»، «تقدیم»، «بل، لکن ولا» و «ال جنس» است که در نهج البلاغه نیز استعمال شده اند. این مقاله برآن است تا پس از توضیح کوتاهی درباره­ی ویژگی­های فنّی و زیبایی شناختی اسلوب قصر، حسّاس ترین دغدغه های فکری امام علی (ع) را در حوزه­ی قدرت، حکومت و سیاست با توجّه به این اسلوب، به عنوان قوی ترین شیوه­ی تاکید سخن مورد بررسی قرار دهد. آن حضرت به این شیوه،­ مضامین مهمّی را چون: نگاه ابزاری به قدرت و حکومت برای تحقّق عدالت، امنیِت و گسترش آگاهی، ویژگی­های حکومت حقّ همچون: حقّ محوری، بی اعتنایی حاکمان به دنیا و قدرت، صداقت درگفتار و کردار، انتقادپذیری و فروتنی مدیران، آگاهی آنان بر ابعاد دین، انتخاب مشاوران امین، توجّه به آسایش و رفاه عمومی و اجتناب از استبداد، ظلم، خدعه و فشار مالیاتی و… مورد تاکید قرار داده اند.
نویسنده: دکتر علی اکبر محسنی
منبع: فصلنامه لسان مبین، دوره جدید، شماره 6، زمستان 1390
کلید واژه های مرتبط: اسلوب، قصر، سیاست، قدرت، اخلاق، نهج البلاغه

صنایع ادبی، فصاحت و بلاغت در نهج البلاغه

صنایع ادبی، فصاحت و بلاغت در نهج البلاغه
———
نویسنده: سید عباس میری
منبع: مجله نگاه حوزه اسفند 1379 شماره 65 تا 68
کلید واژه های مرتبط: فصاحت، نهج البلاغه، علم امام علی(ع)

زیبایی‌شناسی گونه‌های جناس در نهج‌البلاغه

زیبایی‌شناسی گونه‌های جناس در نهج‌البلاغه
چکیده
جناس همانندی دو کلمه در لفظ با اختلاف آن‌ها در معناست. جناس از مهم‌‌ترین عناصر علم بدیع است و به‌وضوح در نهج‌البلاغه‌‌ دیده می‌‌شود. هدف از به‌کارگیری جناس تألیف کلام به‌گونه‌‌ای‌‌ است که بر زیبایی فنی آن افزوده شود، و باعث می‌شود که متکلم در تعبیر سخن خود به اوج کمال فنی نایل آید. این صنعت در ادبیات عرب و به‌ویژه در شعر بسیار کاربرد دارد و فنی برای زیبایی لفظی محسوب می‌‌شود. جناس باعث ملکه‌شدن معنا در ذهن شنونده و افزوده‌شدن تناسق و تناسب کلام می‌شود، اگرچه زیاده‌روی در کاربرد آن کلام را مستهجن می‌کند. در کتاب ارزش‌مند نهج‌البلاغه‌‌ نیز صنعت جناس موسیقی داخلی متون ادبی آن را تشکیل می‌دهد، که این موسیقی با تداعی معانی مختلف موجب التذاذ می‌شود و روح و جان شنونده را به تسخیر خود درمی‌‌آورد و به گسترش تخیل ذهنی او کمک می‌‌کند. به‌رغم کارکرد جناس در زیبایی‌آفرینی، این پدیدة ادبی در نهج‌البلاغه‌‌ کم‌تر مورد توجه و بررسی قرار گرفته است. پژوهش حاضر با بهره‌‌گیری از روش توصیفی ـ تحلیلی درصدد است تا جستاری در زیبایی‌‌شناسی گونه‌‌های جناس در نهج‌البلاغه‌‌ داشته باشد. ابتدا نگاهی گذرا به جایگاه ادبی و بلاغی نهج‌البلاغه‌‌ دارد و پس از تأمل در کارکرد جناس نمونه‌‌هایی از نهج‌البلاغه‌‌ را به عنوان شاهد مثال گونه‌‌های جناس می‌آورد تا زیبایی‌‌های این عنصر بدیع نشان داده شود و اثر این پدیدة آوایی در بیان معنا تبیین شود.
دستاورد کلی پژوهش آن است که در کلام امام علی (ع) زیبایی‌‌شناسی لفظی یا صوری با زیبایی‌‌شناسی معنوی و معنایی هم‌زمان به‌کار گرفته شده و صنعت جناس نیز از مهم‌‌ترین صنایع بدیع در این کتاب است که با ایجاد نوعی موسیقی زیبا و طنین‌انداز سبب تداعی معانی مختلف یک لفظ واحد می‌شود.
نویسنده: شیرین سالم، مهین حاجی‌زاده
منبع: پژوهشنامه علوی، سال دوم، تابستان 1391، شماره 5
کلید واژه های مرتبط: نهج‌البلاغه‌‌، موسیقی، جناس، زیبایی‌‌شناسی