خانه زاد کعبه

خانه زاد کعبه
زمان، عقیم بود و زمین، کویری خشک و سوزان.

خدا می خواست در حجاز تفتیده، درختی تناور و ریشه دار و پر شاخ و برگ برویاند که در سایه سارش، خلایق بیارمند و در چشمه سار آن «شجره طیبه» کامِ جانِ تشنگان از زمزم معرفت و ولایت سیراب شود.

از این رو، خاتم رسولان را برانگیخت و خاتم اوصیا را آفرید.

امام علی(ع)، میوه آن درخت پاک و شجره طیبه بود و چشمه ای همیشه جاری و خورشیدی همواره تابان.

سیزدهم ماه رجب بود که «فاطمه بنت اسد»، این مریم علی آور و این بوستانِ ولی پرور، به ضیافت خانه ربوبی رفت و دیواره کعبه شکافته شد و آن بانو به درون رفت و فرزندش «علی» را به دنیا آورد و چون سه روز بعد، از کعبه بیرون آمد، خورشیدی در آغوش داشت. جهان تاب و فروغ گستر و ظلمت ستیز.

آفتابی از کعبه، بر بام جهان تابیدن گرفت.

انفجاری از فجر انسانیت و خیر و برکت پدید آمد.

میلاد علی(ع) در کعبه، کرامت او بود و شهادتش در محراب مسجد، سعادتش در مسیر گهواره تا گور، از کعبه تا مسجد کوفه، خطّی از ایمان و جهاد و نقشی از ایثار و اخلاص ترسیم کرد که به «راه علی» شناخته شد.

فرزند ابوطالب، از «کعبه ولادت» تا «محراب شهادت» را در فضایی به عطر حماسه و عرفان، با دو بال «هجرت و جهاد»، عاشقانه پیمود و راهی نو فراروی انسان ها گشود.

میلاد علی(ع)، میلاد انسانیت و آزادی و عزت است، چرا که علی، امامِ انسان و درس آموز آزادی و معلم عزت است.

ولادت مولا، طلوع خورشیدی در شب جاهلیت است و ظهور مرجانی گرانبها در صدف تاریخ، چرا که کعبه، تاریخ مجسم توحید است و یادگار خط انبیای الهی.

اگر پیامبر خاتم، مکتب نمونه و کامل را عرضه کرد، علی هم «شاهد مکتب» است و سند رسالت حق و «میزان اعمال».

علی، «یداللّه » است، چرا که در سطبر بازوانش و در توان پنجه مردانه اش، که تراکم خشم فروخورده مظلومان مستضعف است، حق خواهی و ستم ستیزی نهفته است.

علی، «عین اللّه » است، چرا که در نگاه نافذش، بصیرت مکتب می درخشد و دیده بیدارش، چشم خدایی است.

علی، «اسداللّه » است، شیر روز و پارسای شب، کسی که صولت حیدریّه و شجاعت علویه اش، دوست پرور و دشمن کوب است، امیدآفرین مؤمنان و کمرشکنِ کافران و منافقان است.

علی، «نسخه منحصر به فرد» انسان کامل و «مدل» «چگونه بودن» و «چگونه زیستن» است، الهام بخش و درس آموز است، انسانی است کامل، آنگونه که باید باشد، جامع صفات متضاد، مجموعه همه خوبی ها و زیبایی ها.

سخن علی، سرمایه توحید است.

عمل علی، الهام بخش اخلاص است.

یاد علی، شورانگیز و عشق آفرین است.

نام علی، از نام خدای اعلی جدا نیست.

حیات علی، اسوه حیات طیبه است.

زندگی علی، سرمشق مکتبی زیستن است و شهادتش، جلوه ای از خداخواهی و حق طلبی.

ای علی، ای عصاره ای ز وجودای بزرگ آیتی ز غیب و شهود

هر دلی خانه محبت توستشرط ایمان و دین، مودّت توست

ای خدا را محبّ و هم محبوبحق طلب را تو طالب و مطلوب

چون تو با حقّی و چو حق با توستراه حق را هم از تو باید جست

شهرت عدل، از قضاوت توستجاودان جلوه عدالت توست

نسخه منحصر به فرد توییسالکان را طبیب درد، تویی

شبروان را نشان راه، توییدر دل شب، فروغ ماه، تویی

کعبه شد خانه ولادت توهم به مسجد شده شهادت تو

اینک، زادروز تو را گرامی می داریم، که تکریم حقیقت و حرمت نهادن به «عبودیت» است.

مکتب تو، کلاس سعادت آموزی است.

در این کلاس و مکتب، درس های خدایی را مرور می کنیم، تا شاگرد آموزه های ماندگار تو باشیم. بلندباد نامت، که کهکشانِ حق است.

و … جاودانه باد یادت، که نسیم حیات و موج ادراک است.
نویسنده: نسرین پرک
منبع: نشریه پیام زن، تیر 1388 – شماره 208
کلید واژه های مرتبط: ———

پژوهشی درباره دختران امیرالمؤمنین علی(ع)

پژوهشی درباره دختران امیرالمؤمنین علی(ع)
برخی ام کلثوم و حضرت زینب را یک نفر و ام کلثوم را کنیه حضرت زینب دانسته اند. گویا مراد این است که امام علی(ع) دو دختر به نام های زینب و ام کلثوم داشته اما شخص حاضر در کربلا زینب بوده، کنیه او ام کلثوم است. تحقیقی هر چند کوتاه در منابع تاریخی می تواند حقیقت امر را روشن کند.

پیش از بیان نتیجه پژوهش، ذکر این نکته جا دارد که هنگام بررسی امور تاریخی ـ بر خلاف فقه ـ زنجیره سند چندان مورد توجه نیست بلکه مضمون مطالب با مطالب دیگر مقایسه و سنجیده می شود. بنابراین وقتی مطلبی در منابع تاریخی کهن می آید مورد قبول است مگر اینکه مضامین تاریخی دیگر آن را رد کنند.

نتیجه تحقیق در موضوع مذکور را در دو بخش عرضه می داریم:

بخش اوّل
دو فرزند به نام های زینب و
ام کلثوم

قرائن و شواهد متعدد نشان می دهند که امام علی(ع) دست کم دو دختر به نام های زینب و ام کلثوم داشته است:

أ) امیرالمؤمنین فرمود: «… و ابنیّ الحسن و الحسین و ابنتیّ زینب و ام کلثوم …؛(1) دو پسرم حسن و حسین و دو دخترم زینب و ام کلثوم.»

ب) در باره امام علی آمده است: «… و ابنیه الحسن و الحسین و ابنتیه زینب و ام کلثوم؛(2) دو پسر حضرت به نام های حسن و حسین و دو دختر او به نام های زینب و ام کلثوم.»

ج) در مورد حضرت فاطمه(س) می خوانیم: «… و حملتْ بالْحسن فلما رزقتْه بعد أربعین یوما حملتْ بالحسین ثم رزقتْ زینب و أم کلثوم و حملت بمحسن؛(3) چهل روز پس از تولد امام حسن، حضرت زهرا(س) امام حسین را باردار شد سپس زینب و ام کلثوم به دنیا آمدند و بعد، محسن را باردار شد.»

د) در جای دیگر آمده است: «.. علی و فاطمة و ابنیهما الحسن و الحسین و ابنتیهما زینب و ام کلثوم …؛(4) علی و فاطمه و دو پسر آنها حسن و حسین، و دو دختر آنها زینب و ام کلثوم.»

ه··· ) بسیاری منابع هنگامی که نام فرزندان امیرالمؤمنین(ع) را با هم ذکر می کنند، از زینب و ام کلثوم هر دو نام می برند و بسیاری از آنها تصریح کرده اند که مادر هر دو حضرت فاطمه(س) است.(5)

و) برخی تصریح کرده اند که نام خواهر زینب، ام کلثوم بوده است.(6)

بعضی عبارات مذکور صراحت دارند و برخی ظهور در این دارند که امام علی(ع) دست کم دو دختر به نام های زینب و ام کلثوم داشته است.

بخش دوم
حضور زینب و ام کلثوم در کربلا

بعضی شواهد نشان می دهند که نه تنها امام علی(ع) دو دختر به این نام ها داشته بلکه هر دو خواهر در کربلا حضور داشته اند:

أ) امام حسین(ع) روز عاشورا فرمود: «یا اختاه یا ام کلثوم و أنتِ یا زینب و أنتِ یا فاطمة و …»(7)

ب) همچنین امام حسین در آن روز در جای دیگر فرمود: «یا زینب و یا ام کلثوم و یا سکینة و … .»(8)

ج) امام(ع) در موردی دیگر فرمود: «یا سکینة یا فاطمة یا زینب یا ام کلثوم، علیکنّ منّی السلام.»(9)

د) امام در روز عاشورا فرمود: «ألا یا زینب یا سکینة یا ولدی مَن ذا یکون لکم بعدی؟ ألا یا رقیة یا أم کلثوم أنتم ودیعة ربی الیوم … .»(10)

اگر زینب و ام کلثوم عنوانی برای یک نفر بودند تکرار لزومی نداشت.

ه··· ) وقتی قافله به کربلا رسید امام جمله ای فرمود که از آن استفاده می شد حضرت در آن سرزمین به شهادت می رسد. حضرت زینب عرض کرد: «یا اخی هذا کلام مَن أیقن بالقتل. فقال: نعم یا أختاه. فقالتْ زینب: و اثکلتاه ینعی الحسین(ع) إلی نفسه. قال (الراوی): و بکی النسوةُ و لطمنَ الخدودَ و شققن الجیوب و جعلتْ أم کلثوم تنادی: وا محمداه وا علیاه وا أماه وا أخاه وا حسیناه …؛(11) برادرم، این سخن کسی است که یقین به کشته شدن دارد! امام(ع) فرمود: بله خواهرم. زینب گفت: ای وای! حسین از مرگ خود خبر می دهد. راوی می گوید: زنان گریه سر دادند و به صورت زدند و گریبان دریدند. ام کلثوم فریاد برآورد: وا محمدا، وا علیا، وا اما، وا اخا، وا حسینا.»

عبارت ظهور در این دارد که دو نفر به نام های زینب و ام کلثوم در کربلا حضور داشتند.

درگذشت ام کلثوم پیش از واقعه
کربلا

سؤال: از برخی منابع استفاده می شود که ام کلثوم در زمان حیات امام حسن(ع) درگذشت،(12) چگونه ممکن است وی در کربلا حضور داشته باشد؟!

جواب: ظاهرا امام علی(ع) دو دختر به نام ام کلثوم داشته است. مادر یکی از آنها حضرت زهرا(س) بوده (چنان که برخی عبارات منقول در بخش اوّل به آن صراحت داشت) و مادر دیگری ام ولد بوده است؛ زیرا ابن خشاب (م567ق) هنگام شمارش نام فرزندان امام علی(ع) می نویسد: «ام کلثوم الصغری مِنْ ام ولد»(13) نیز برخی منابع دو دختر به نام ام کلثوم برای امیرالمؤمنین ذکر کرده اند. علامه اربلی نام دختران امام علی(ع) را این گونه ذکر کرده است: «زینب الکبری و ام کلثوم الکبری و ام الحسن و رملة الکبری ام هانی و میمونه و زینب الصغری و رملة الصغری و ام کلثوم الصغری و رقیة و فاطمة و اَمامة و خدیجة و ام الکرام و ام سلمة و ام جعفر و جمانة و تقیة.» علامه اربلی در ادامه اشاره می کند که مادر ام کلثوم دوم ام ولد بوده است.(14)

بدین ترتیب ناهمگونی میان اخبار تاریخی حل می شود که از یک طرف می گویند: ام کلثوم در زمان حیات امام حسن(ع) درگذشت و از سوی دیگر، حضور او در کربلا نقل شده است. بنابراین درگذشت یکی از دو ام کلثوم پیش از عاشورا و دیگری پس از عاشورا اتفاق افتاده است.

دو دختر به نام زینب
یادآوری:

از برخی منابع به دست می آید که امام علی(ع) و حضرت زهرا(س) دو دختر به نام زینب داشته اند، به این صورت که نام ام کلثوم هم زینب بوده است. علامه اربلی از قول شیخ مفید نام فرزندان امیرالمؤمنین(ع) را این گونه برمی شمرد: «الحسن و الحسین و

زینب الکبری و زینب الصغری المکنّاة ام کلثوم أمّهم فاطمة البتول سیدة نساء العالمین.»(15)

طبرسی می نویسد: «کان لفاطمة(ع) خمسة اولاد ذکر و انثی: الحسن و الحسین(ع) و زینب الکبری و زینب الصغری المکناة بأم کلثوم(رض) و ولد ذکر قد أسقطتْه فاطمة(س) بعد النبی(ص).»(16)

شاید علت به اشتباه افتادن آنها که زینب و ام کلثوم را یک نفر دانسته اند همین بوده که کنیه زینب، ام کلثوم بوده، غافل از اینکه نام دو دختر امام علی(ع) زینب بوده است.

نتیجه:

از آنچه گذشت به دست آمد:

1. امام علی(ع) دو دختر به نام زینب و دو دختر به نام ام کلثوم داشته است. البته کنیه یکی از زینب ها ام کلثوم بوده است. به عبارت دیگر نام سه تن از دختران امام چنین است: زینب، زینب با کنیه ام کلثوم، ام کلثوم.

2. یک ام کلثوم پیش از عاشورا و در زمان حیات امام حسن(ع) از دنیا رفت و دیگری پس از عاشورا.

3. دو تن از دختران امام علی(ع) به نام های زینب و ام کلثوم در کربلا حضور داشته اند.

پی نوشتها: ــــــــــــــــــــــــــ

1 ـ الهدایة الکبری، حسین بن حمدان خصیبی (م334ق)، بیروت، مؤسسه البلاغ، چاپ اول، 1411ق، ص163.

2 ـ همان، ص93.

3 ـ نوادر المعجزات، محمد بن جریر طبری امامی، قم، الهادی، چاپ اوّل، 1410ق، ص97؛ دلائل الامامه، طبری امامی، قم، البعث، چاپ اوّل، 1413ق، ص104.

4 ـ بحارالانوار، ج30، ص290.

5 ـ سنن الکبری، بیهقی (م458ق)، بیروت، دارالفکر، ج7، ص70؛ تاریخ مدینه دمشق، ابن عساکر، دارالفکر، ج3، ص179 و ج69، ص176؛ تهذیب الکمال، یوسف مزی (م742ق)، مؤسسه الرساله، ج20، ص479؛ تهذیب التهذیب، ابن حجر، دارالفکر، ج7، ص295؛ التنبیه و الاشراف، مسعودی (م345ق)، ص258؛ البدایة و النهایه، ابن کثیر (م774)، بیروت، دار احیاء التراث، ج5، ص314 و ج7، ص367؛ کشف الغمه، اربلی (م693ق)، بیروت، دار الاضواء، ج2، ص68؛ انساب الاشراف، بلاذری (ق3)، بیروت، اعلمی، ج2، ص411؛ تاریخ طبری، بیروت، اعلمی، ج5، ص153؛ الکامل فی التاریخ، ابن اثیر (م630)، ج2، ص440؛ اسدالغابه، ابن اثیر، اسماعیلیان، ج5، ص70؛ الاصابه، ابن حجر، بیروت، دارالکتب العلمیه، ج6، ص191؛ ارشاد، شیخ مفید (م413ق)، دارالمفید، ج1، ص355؛ تاریخ یعقوبی، بیروت، دار صادر، ج2، ص213؛ تاج الموالید، طبرسی (548ق)، قم، کتابخانه نجفی، ص23.

6 ـ ذخائر العقبی، ص167.

7 ـ لهوف، ابن طاووس(م664ق)، مهر، ص36.

8 ـ الدمعة الساکبه، ج4، ص351؛ معالی السبطین، ج2، ص22؛ ذریعة النجاه، ص139.

9 ـ منتخب طریحی، ص440؛ بحارالانوار، ج45، ص47؛ الدمعة الساکبه، ج4، ص336.

10 ـ ادب الحسین، ص48؛ اسرار الشهاده، ص426.

11 ـ لهوف، ص49.

12 ـ طبقات الکبری، ج8، ص464؛ اسدالغابه، ج7، ص378؛ استیعاب، ج4، ص510.

13 ـ تاریخ موالید الائمه، ص15؛ تاریخ مدینه دمشق، ج70، ص35.

14 ـ کشف الغمه، ج2، ص69 ـ 68.

15 ـ همان، ص67.

16 ـ تاج الموالید، ص23؛ بحارالانوار، ج42، ص74؛ عمده الطالب، ص29.
نویسنده: سیدحسن فاطمی
منبع: نشریه پیام زن، آذر 1384، شماره 165
کلید واژه های مرتبط: زندگی امام علی(ع) ، دختران ، فرزندان

فرزندان حضرت علی (ع)

فرزندان حضرت علی (ع)
فرزندان حضرت علی (ع) بنابر آنچه که ابن سعد در طبقات(1) و بلاذری در انساب الاشراف(2) آورده است عبارتند از:
1 امام حسن (ع) و امام حسین (ع) و محسن و زینب کبری و ام کلثوم کبری که مادرشان فاطمه دختر رسول خدا می باشد.
محسن در جریان حمله به خانه حضرت زهرا و آتش زدن آن سقط شد، زینب به عقد عبدالله بن جعفر بن ابی طالب درآمد و ام کلثوم زوجه عمر بن خطاب شد.
2 محمد بن علی معروف به محمد بن حنفیه که مادرش خوله دختر جعفر بن قیس بن مسلمه بن ثعلبه بن یربوع بن ثعلبه بن الدول بن حنفیه بن لجیم بن صعب بن علی بن بکر بن وائل بوده است.
3 عبید الله بن علی که توسط مختار فرزند ابوعبید در منطقه ای در ناحیه دشت میشان خوزستان بنام مذار کشته شد.
و ابوبکر بن علی که در کربلا به شهادت رسید. ایندو اولادی نداشتند.
مادر این دو لیلی دختر مسعود بوده است.
4 عباس اکبر و عثمان و جعفر اکبر و عبد الله که در کربلا شهید شدند. مادر اینها ام البنین بوده است. (از عباس دو فرزند بنامهای عبیدالله و فضل متولد شد که نسل حضرت عباس از عبید الله باقی ماند) .
5 محمد اصغر فرزند علی که در کربلا به شهادت رسید. مادرش کنیز بوده است.
6 یحیی و عون که مادرشان اسماء بنت عمیس می باشد. (اسماء زن جعفر بوده و از او عبدالله بن جعفر متولد شد و آنگاه به عقد ابوبکر درآمد و محمد بن ابی بکر که از یاران علی (ع) بوده است حاصل این ازدواج بوده است و در نهایت به عقد حضرت علی در آمد) .
7 عمر اکبر و رقیه که مادرشان صهباء بوده است.
8 محمد اوسط پیر علی که مادرش امامه دختر ابوالعاص می باشد. (امامه دختر زینب می باشد و زینب دختر رسول خدا بوده است).
9 ام الحسین و رملة کبری که مادرشان ام سعید دختر عروة بن مسعود می باشد.
10 دختری به نام ام یعلی که در خردسالی از دنیا رفت، مادرش محیاة دختر امرء القیس بوده است. (امرء القیس در زمان عمر مسلمان شد، او سه دختر داشت که یکی از آنها بنام محیاة را به عقد علی (ع) در آورد و زینب را به عقد امام حسن (ع) و رباب را به عقد امام حسین (ع)، از زینب فرزندی متولد نشد ولی از رباب سکینه متولد شد که در کربلا حضور داشت) .
11 ام هانی و میمونه و زینب صغری و رملة صغری و ام کلثوم صغری و فاطمه و امامه و خدیجه و ام الکرام و ام اسلم و ام جعفر و جمانه و نفیسه دختران علی (ع) می باشند که مادران آنها کنیزان مختلف بوده اند.
تحقیقی از سید محسن امین
همسران علی (ع)
نخستین همسر آن حضرت، حضرت فاطمه (ع) دخت گرامی پیامبر خدا بوده است.علی (ع) تا زمانی که فاطمه در قید حیات به سر می برد با کس دیگری پیمان زناشویی نبست.پس از وفات فاطمه، آن حضرت با امامه دختر ابو العاص بن ربیع بن عبد العزی بن عبد شمس که فرزند زینب دختر پیغمبر بود ازدواج کرد.ام البنین دختر حزام بن دارم کلابیه، زن دیگری بود که علی (ع) او را به عقد خود درآورد.پس از ام البنین، آن حضرت با لیلی دختر مسعود بن خالد النهشلیة تمیمه دارمیه ازدواج کرد و پس از وی با اسماء بنت عمیس خثعمی پیمان زناشویی بست.اسماء تا قبل از شهادت جعفر بن ابیطالب، همسر وی بود و پس از شهادت جعفر، ابو بکر او را به ازدواج خود درآورد و چون ابو بکر از دنیا رفت، علی (ع) او را به همسری خویش گرفت.یکی دیگر از همسران امیر المؤمنین (ع) ام حبیب دختر ربیعه تغلبیه و موسوم به صهبا بوده است .این زن از قبیله «سبی» بود که خالد بن ولید در عین التمر بر آنها حمله برده و ایشان را به اسیری گرفته بود.خوله دختر جعفر بن قیس بن مسلمه حنفی و یا به قولی دیگر خولة دختر ایاس از دیگر زنان آن حضرت بوده است.همچنین علی (ع) با ام سعد یا ام سعید دختر عروة بن مسعود ثقفی و نیز مخبأة دختر امری القیس بن عدی کلبی پیمان زناشویی بست.
فرزندان علی (ع)

مسعودی در مروج الذهب، شمار اولاد علی (ع) را به بیست و پنج تن رسانده است.شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را هفده تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد.بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت هجده تن بوده اند.

ابن اثیر گوید: محسن در کودکی وفات یافته است.آیا این محسن که ابن اثیر از او نام برده غیر از آن محسنی است که مفید از آن یاد کرده؟ مسعودی و شیخ مفید فرزندان علی را همراه با ذکر محسن، نام برده و کسان دیگری همچون محمد اوسط و ام کلثوم صغرا بنت صغیر (دختر کوچک) و رملة صغرا را به شمار فرزندان امیر المؤمنین (ع) اضافه کرده اند.

اما با توجه به گفتارها و نوشتارهایی که از مورخان و علمای نسابه در دست داریم، چنین می نماید که فرزندان علی (ع) سی و سه تن بوده اند و شاید علت این رقم زیاد آن باشد که مورخان اسم و لقب هر یک از فرزندان را، جداگانه برای دو فرزند ثبت می کرده اند.در حالی که این دو اسم و لقب بر یک تن اطلاق می شده است.نام اولاد امیر المؤمنین علی (ع) به شرح زیر ذکر شده است:

1.حسن 2.حسین.

3.زینب کبرا 4.زینت صغرا.

که کنیه او کلثوم است.شیخ مفید گوید: مادر این چهار تن فاطمه بتول دختر پیامبر بزرگ اسلام بوده است.

5.ام کلثوم کبرا (ابن اثیر نام وی را با زینب کبرا آورده است). مسعودی می نویسد: مادر حسن، حسین، محسن، ام کلثوم کبرا و زینب کبرا، حضرت فاطمه علیها السلام در سایت جدید حوزه” href=”http://www.hawzah.net/Hawzah/Subjects/Subjects.aspx?id=4941&”>حضرت حضرت فاطمه دختر پیغمبر اسلام (ص) است.

می توان میان قول مفید که زینب صغرا مکنی به ام کلثوم را ذکر کرده و نظر ابن اثیر و مسعودی که وی را ام کلثوم کبرا نامیده اند، جمع به عمل آورد و به این ترتیب که نام وی به نسبت زینب کبرا، زینب صغرا و به نسبت ام کلثوم صغرا که بعدا نام او را ذکر خواهیم کرد و از مادری غیر از حضرت فاطمه به دنیا آمده، ام کلثوم کبرا بوده است.

6.محمد اوسط، مادر وی امامه دختر ابو العاص بوده است.شیخ مفید و مسعودی متذکر نام او نشده اند.

7، 8، 9، 10.عباس، جعفر، عبدالله، عثمان که همگی جزو شهدای کربلا بوده اند.مادر این چهار تن ام البنین کلابی است که مسعودی وی را ام البنین دختر حزام وحیدیة معرفی کرده و عثمان را در شمار این چهار تن ذکر نکرده است.

11.محمد اکبر، مکنی به ابو القاسم و معروف به ابن حنفیه که مادر وی خوله حنفی بوده است .

12.محمد اصغر مکنی به ابو بکر، بعضی از مورخان پنداشته اند که ابو بکر و محمد اصغر نام دو تن از فرزندان علی بوده ولی ظاهرا چنین برمی آید که این هر دو، نام یک تن باشد.

13.عبد الله و عبید الله که هر دو در کربلا به شهادت رسیده اند.مادر این دو تن لیلی دختر مسعود نهشیلی است.

14.یحیی که مادر وی اسماء بنت عمیس است.

15، 16.عمر و رقیه که دوقلو بوده اند.مادر این دو ام حبیب، صهبا، دختر ربیعه تغلبی است .عمر هشتاد و پنج سال زندگی کرد.

17، 18، 19.ام الحسن و رمله کبرا و ام کلثوم صغرا، مادر ایشان ام سعد دختر عروة بن مسعود ثقفی است.شیخ مفید و مسعودی تنها به ذکر نام ام الحسن و رملة بسنده کرده اند و آن را با ذکر کلمه کبرا آشکارتر نساخته اند.

20.دختری که در کودکی جان سپرده است.مادر وی مخباة کلبی است و شیخ مفید و مسعودی متذکر نام او نشده اند.

21.ام هانی، 22.میمونه، 23.زینب صغرا.در کتاب عمدة الطالب آمده است که مادر وی (زینب صغرا) ام ولد (کنیز) بوده و در خانه محمد بن عقیل بن ابیطالب به سر می برده است.

24.رملة صغرا، شیخ مفید و مسعودی از او نام نبرده اند.

25.رقیه صغرا، مسعودی از او یادی نکرده است.

26.فاطمه، 27.اسامه، 28.خدیجه، 29.ام الکرام، مسعودی گوید ام الکرام همان فاطمه است .

30.ام سلمه، 31.ام ابیها، مسعودی از او یاد کرده است.

32.جمانة مکناه به ام جعفر.

33.نفیسه، درباره نام مادر او پراکنده گویی کرده اند.
سخنی درباره زینب و ام کلثوم

سخنان مورخان دیگر به جز شیخ مفید، اقتضا دارد که زینب و ام کلثوم چهار تن بوده اند .دو تن صغرا و دو تن کبرا.مسعودی به این نکته صریحا اشاره کرده و ام کلثوم کبرا و زینب کبرا را در شمار فرزندان آن حضرت (ع) از فاطمه دانسته و ام کلثوم صغرا را از مادر دیگری ذکر کرده است.

اما چنان که ملاحظه شد، شیخ مفید، از فرزندی به نام ام کلثوم صغرا یادی به میان نیاورده است و زینب کبرا و زینب صغرا مکنی به ام کلثوم را از اولاد فاطمه بر شمرده و زینب صغرا را زاده مادری غیر از حضرت فاطمه می داند و بر او کنیه ام کلثوم اطلاق نکرده است و حال آنکه در پیش گفته شد که مادر زینب صغرا ام ولد (کنیز) بوده است.

شک نیست که علی (ع) دو دختر داشته است که هر دو را ما به نام ام کلثوم می شناسیم.یکی از آنان همسر عمر بوده که در مدینه از دنیا رفته و دیگری همان کسی است که در واقعه طف حضور داشته.نام این دو تن را مورخان ذکر کرده اند.اولین آن دو پیش از ماجرای طف مرده است.در این صورت چندان دور نیست که ام کلثومی که در واقعه طف حضور داشته و آن کسی که در کوفه سخنرانی کرده همان زینب صغرایی باشد که شیخ مفید از او یاد کرده است.زینب صغرا و زینب کبرا هر دو از خواهران امام حسین (ع) بوده اند.و هرگز نه آن دو از حسین (ع) جدا شدند و نه حسین آنها را ترک کرد.بنابراین اگر زینب کبرا، همان کسی است که همسر عبد الله بن جعفر بوده و امام (ع) را ترک نگفته و همسرش نیز در قید حیات بوده است، پس درست تر و اولی تر آن است که بگوییم زینب صغرا نیز امام را ترک نکرده است.این زینب از نظر فضل و دانش در چنان جایگاهی قرار دارد که نامش پس از نام زینب کبرا ذکر می شود.اما قبری که در دهستان راویة در نزدیک دمشق وجود دارد، منسوب به زینب صغرا مکنی به ام کلثوم است .چنان که من خود نیز آن را بر سنگی که بر قبر این زن بود مشاهده کردم و نیز ابن جبیر بدان اشارت کرده است.اگر چنین باشد این زینب خواهر امام حسین (ع) است.اما چگونه او به شام رفته و در آنجا وفات یافته و دفن شده، خداوند بر صحت این قول داناتر است! در تاریخ و آثار باقی مانده در نزد ما، هیچ گونه اشاره ای بر این واقعه دیده نمی شود.

ابن عساکر در تاریخ دمشق می نویسد: قبری که در دهستان راویه وجود دارد، از آن زنی است به نام ام کلثوم و این زن را نباید با دختر پیغمبر (ص) اشتباه گرفت.چرا که وی در مدینه از دنیا رفته است.همچنین نمی توان این قبر را از آن ام کلثوم، دختر علی و فاطمه (س) و همسر عمر دانست.زیرا وی در مدینه وفات یافته و در قبرستان بقیع به خاک سپرده شده است .این قبر در واقع از آن زنی از اهل بیت است که وی را بدین نام می خوانده اند و در حفظ نسب وی تلاشی صورت نگرفته است.

ظاهر عبارت ابن عساکر نشان می دهد که وی تنها یکی از اولاد علی (ع) را به نام ام کلثوم شناخته است و این نظریه با آنچه از جانب مورخان و نسب شناسان اظهار شده سازگار نیست .و مخالف دلیلی است که گفته شده ام کلثومی که در واقعه طف حضور داشته، همسر عمر نبوده است.چرا که دانسته شد وی قبل از واقعه طف از دنیا رحلت کرده است.

یاقوت در معجم البلدان به ذکر این نکته بسنده کرده است که در «راویه قبر ام کلثوم است .» و بر این قول، چیز دیگری نیفزوده است.نهایتا آنکه وجود قبری برای زینب کبرا در منطقه راویه، از جمله نکاتی است که دلیل قطعی بر عدم آن وجود دارد.ما این مطلب را در این کتاب در شرح زندگی زینب، بیان کرده ایم.

نسل علی (ع) و همسرانش در فرزندان امام حسن (ع) و امام حسین (ع) و محمد بن حنفیه و عباس و عمر ادامه یافت.خداوند نیز در استجابت دعای پیامبر که در شب زفاف علی و فاطمه گفت : «بارالها! از این دو، فرزندان بسیار و پاکیزه به وجود آور!» نسل علی و فاطمه را افزونی بخشید.جاحظ گوید: علی بن ابیطالب (رض) فرمود: دنباله اقتدار و نیرومندی تعداد افزون تر و بیشتر اولاد است.و مردم بالعیان دیدند که فرزندان آن بزرگوار چگونه در شمشیر زنی چیره اند و در تعداد ذریه و نیز در شرافت نژاد از دیگران بیش تر و پیش ترند.

پی نوشت ها:
1 طبقات ابن سعد، ج 3، ص 13، ترجمه دکتر محمود مهدوی.
2 انساب الاشراف، بلاذری، ج 2، ص .

نویسنده: ———
منبع: سایت حوزه
کلید واژه های مرتبط: فرزندان علی (ع) ، همسران علی (ع)