انسان و رهبری درقرآن

مقطع : کارشناسي ارشد
استاد راهنما : محمد علی گرامی
رشته گرایش : الهیات، معارف اسلامی وارشاد
استاد مشاور : علی محمد کاردان
دانشگاه : امام صادق (ع)
استاد ناظر :
واحد :
تاريخ دفاع :

چکيده:
هدف از این تحقیق، بررسی دیدگاههای قرآن پیرامون انسان و رهبری است. تحقیق حاضر با استفاده از روش تحلیل محتوا انجام یافته و مباحث آن در دو فصل تنظیم شده است. فصل اول، طی شش بخش به بررسی دیدگاه قرآن پیرامون انسان می پردازد که به ترتیب عبارتند از: انسان درآراء، نظریه ها و مکتبهای روانشناسی، خلقت مادی انسان، خلقت غیر مادی انسان، فطرت، امانت و نهایتا” سیمای رفتار انسان. براساس نتایج این فصل، آنچه درخلال نظریه ها و مکاتب در مورد انسان بیان شده یا گوشه ای از حقیقت انسان است و یا گوشه ای است که به افراط و تفریط کشانده شده است و یا باحقیقت انسان منافات دارد. آنچه در کلام فیلسوفان چون ارسطو و افلاطون آمده بیشتر تائید و تاکید بر جنبه غیر مادی و روحانی انسان است که در کل مورد تائید قرآن نیز می باشد. افراط در نظریه شرطی بودن رفتار انسان نیز از نظرات افراطی اسات که نمی توان آنرا به تمامی رفتارهای انسانن گسترش داد. مضاف بر اینکه بسیاری از گرایشهای انسان مثل محبت با این نظریه قابل تفسیر نبوده است. همچنین تاکید بر تاثیر بیش از حد روابط اجتماعی در انسان نیز از نظریات افراطی به شمار می رود. اگرچه نمی توان منکر تاثیر اجتماع و روابط اجتماعی در رفتار فردی شد، اما اینطورنیست که کنترل تمامی رفتار آدمی را به چگونگی روابط اجتماعی نسبت داد. دراین مورد قرآن، هم به فرد اصالت داده و هم به اجتماع. اما فصل دوم،اختصاص به رهبری دارد. جایگاه رهبری در علوم اجتماعی و رهبری در قرآن مهمترین بخشهای این فصل را تشکیل می دهند. براساس نتایج این فصل، رهبری از موضوعاتی است که به روشهای مختلف و در زمینه های مختنلف در علوم مطرح شده. اما قرآن این موضوع را به سطح ضرورت تکامل ارتقاء می بخشد. قرآن بشر و زمینه های رهبری را از یکسو در نیاز اجتماعی و زمینه اختیار و کمال طلبی انسان می بیند و از سوی دیگر ضرورتی است در کمال انسانها. آنچه بیشتر درعلوم انسانی درمورد رهبری و مدیریت بدان پرداخته می شود حول دو محور است : ‎۱- خصوصیات روحی و روانی ‎۲- وظائف و ویژگیهای هدایت و رهبری. محور اول در روانشناسی و روانشناسی اجتماعی و محور دوم در علم مدیریت و سازمان مطرح است. قرآن رهبری و مدیریت را در همان چارچوبی مطرح می کند که نبوت و امامت را، اما درسطح پائین تر. آنچه اساس و هدف نهایی رهبری و مدیریت اسلامی را تشکیل می دهد، تکامل و رسیدن و رساندن انسانها به اهداف خلقت است و این منافاتی با اهداف ثانوی از جمله بهره برداری بیشتر و بهتر از نیروی کارندارد. آنچه در علم مدیریت به عنوان هدف نهایی مطرح در مدیریت اسلامی جزء اهداف ثانوی و متوسط است .

سقیفه در نگاه تاریخ

مقطع : کارشناسی ارشد
استاد راهنما : حسنی، علی اکبر
رشته گرایش : الهیات و معارف اسلامی
استاد مشاور : ذبیحی، محمد
دانشگاه : دانشگاه قم
استاد ناظر :
واحد :
تاريخ دفاع : ۱۳۸۰

چکيده:
نهال تفرقه و اختلاف که قلب امت اسلامی را از هم پاشیده است، اندکی پس از رحلت پیامبرگرامی اسلام و در زیر سایبان سقیفه غرس شد. سئوالی که ذهن جوینده حقیقت را به خود مشغول داشته، این است که آیا پیامبر(ص)، نسبت به جانشینی پس از خود سکوت نمود و آن را به اختیار امت وا گذاشت؟ اگر چنین بود چرا اصحاب برجسته آن حضرت همچون علی و عمار و سلمان و… با خلیفه وقت مخالف نمودند؟ و اگر پیامبر علی(ع) را انتخاب نمود چرا عده ای همچون ابوبکر و عمر و برخی دیگر از سران قریشی به این انتخاب گردن ننهادند؟ در این مقاله دو دوبخش به این سئوال پاسخ داده می شود در بخش اول ابتدا به این مسئله پرداخته می شود که خلافت امری است که عهده دار آن خداوند است و آنگاه مسئله جانشینی در پیامبران پیشین را بررسی نموده، سپس آیات و روایات و سیره عملی پیامبر را نسبت به جانشین خود مورد بررسی اجمالی قرار می دهیم. در بخش دوم نیز ابتدا به مسئله تحریف در تاریخ سقیفه پرداخته و پس از آن رویدادسقیفه را از کتب تاریخی بیان می نماییم و به دنبال آن بیان خواهیم کرد که سناریوی خلافت طرحی از پیش تعیین شده بود که گام به گام اجرا می شد پس از آن، عوامل موفقیت ابوبکر در مهارنمودن مخالفان را مورد کنکاش قرار می دهیم و در این زمینه به بررسی وضعیت اصحاب پیامبرپرداخته و عامنل مهم دیگر یعنی تنگ نظری و حسادت قریش نسبت به علی(ع) و مصلحت اندیشی اصحاب پیامبر و در آخر نقش محیط را در این زمینه ذکر خواهیم نمود.

پژوهشى پیرامون آیه شریفه ی ولایت در كتاب و سنت

كارشناسى ارشد علوم قرآن و حدیث
دانشگاه آزاد اسلامى تهران، مركزى
استاد راهنما: حجتى، سید محمد باقر
۱۳۷۵

موضوع این پایان نامه آیه ى كریمه ى ((انما ولیكم…)) است و مباحث ذیل را در بر دارد: مطالبى درباره ى معناى ولى, اعم بودن ولایت از نبوت, انواع ولایت و لزوم تمسك به صاحبان اصلى ولایت, روایات مربوط به شاءن نزول آیه ى ولایت, تصویر زیباى آیه ى ولایت در اشعار شعراى بزرگ صدر اسلام, دلالت آیه و معناى ولى و مولى و اینكه ولى در آیه ى مورد بحث به معناى اولى به انفس است, نه محبت, هشت شبهه ى مخالفان بر آیه ى ولایت و پاسخ آنها, رد این معنا كه آیه ى ولایت در شاءن عبادة بن صامت و ابوبكر نازل شده است .

عقاید کلامی و فقهی و سیاسی خوارج

مقطع : کارشناسی ارشد
استاد راهنما : محقق داماد، مصطفی
رشته گرایش : الهیات و معارف اسلامی
استاد مشاور : ابراهیمی دینانی، غلامحسین
دانشگاه : دانشگاه قم
استاد ناظر :
واحد :
تاريخ دفاع : ۱۳۷۳

چکيده:
این رساله به بررسی عقاید کلامی و فقهی خوارج پرداخته است. در این رساله خوارج، تاریخچه و علت نام گذاری، پیدایش، فرقه ها، قیام ها و عقاید خوارج به تفصیل بیان شده است. محقق در انتها به بررسی خوارج درسخنان حضرت علی (ع) پرداخته است.در فصل هفتم خوارج در عصر حاضر (اباضیه حضرموت، اباضیه در عمان، اباضیه در آفریقا و الجزایر ) آورده شده است.

مبانى ولایت ولى الله

كارشناسى ارشد الهیات و معارف اسلامى
مركز تربیت مدرّس حوزه علمیه قم
استاد راهنما: دكتر شیخ الاسلامى، على
استاد مشاور: دكتر بهشتى، احمد

چکیده:
نگارنده در این جستار، بر آن است تا پس از توضیح و تبیین معناى لغوى و اصطلاحى «ولایت» و بیان اقسام آن به صورت جامع و با توجّه به مبانى قرآنى، روایى، عرفانى و كلامى، آن را كاملاً بررسى كرده، منشأ همه انواع را همراه با تفاوتشان بیان نماید. وى سپس به خاستگاه هاى اندیشه ولایت ولىّ اللَّه در دوران مختلف قبل از اسلام و پس از آن، توجّه كرده و سیر تاریخى و جایگاه آن را در هر دو دوره تبیین مى نماید.
توجّه به متون دینى و تجزیه و تحلیل نمودن آیات و روایات باب و كند و كاو در فرهنگ اسلامى و اشاره به اندیشه ولایت ولىّ اللَّه از دیدگاه كلامى، عرفانى و فقهى، و بحث از اضطرار به حجّت و لزوم وجود ولى اللَّه در همه دوران ها و بررسى نظریات و دیدگاه هاى مختلف در باب ولایت، دیگر مطالب پایان نامه را تشكیل مى دهد.
اهمّیت و ضرورت پژوهش و بازشناسى ولایت و مبانى آن، بر كسى پوشیده نیست، زیرا ولایت، طلسم حفظ عالم، مقام فیض مقدّس، مقصود از آفرینش هستى و تشریع شریعت، تماشاگر جلال و جمال خداوندى، امانتى الهى و معیار صحّت اعمال و قبولى طاعات و سنجش ایمان و كمال نهایى انسان است.
این نوشتار، از سه بخش عمده و فصل هاى خاصّ خود، تشكیل شده است.
بخش اوّل، درباره معناى ولایت و اقسام آن است. در فصل اوّل این بخش، نگارنده، نخست واژه «ولایت» از دیدگاه زبان شناسان بررسى كرده و سپس معناى اصطلاحى آن را توضیح داده و سپس به بررسى این موضوع از دیدگاه كلامى، فقهى، قرآنى، روایى و عرفانى پرداخته است.
در فصل دوم، به انواع ولایت، معرّفى و تشریع شده و ولایت به ولایت خالق و ولایت مخلوق منقسم شده است. قِسم دوم نیز به دو دسته تقسیم شده است . ولایت منفى (مانند ولایت شیطان، طاغوت و بیگانگان)، و ولایت مثبت . ولایت مثبت نیز به دو گونه است: ولایت مثبت عام و ولایت مثبت خاص، و باز گونه دوم، خود داراى اقسامى است: ولایت محبّت، ولایت امامت، ولایت زعامت، ولایت تكوینى و ولایت تشریعى.
بخش دوم پایان نامه، درباره خاستگاه هاى اندیشه ولایت ولىّ اللَّه است.
در فصل اوّل این بخش، این اندیشه را در دوره هاى مختلف مورد بررسى قرار داده و در فصل دوم، این خاستگاه از دیدگاه متون دینى مورد بررسى قرار گرفته است. نخست ولى اللَّه در قرآن بررسى شده و نظریه مفسّران درباره آن آمده و سپس، از نظر روایات، مورد بحث قرار گرفته است. وى با استناد به قول بعض علماء مشهور اسلامى مانند ابو حیان اندلسى مغربى و ابوبكر بن مؤمن شیرازى روایاتى را از ابن عباس و غیر او نقل مى كند كه این روایات تفسیر اولوالامر را به امامان معصوم، تأیید مى كنند، و نیز از قندوزى در كتاب ینابیع المودة روایات متعددى را ذكر كرده كه در همه این روایات، تصریح به نزول آیه «اولى الأمر» در شأن امیرالمؤمنین علیه السلام دارند.
وى از كتب شیعه از قبیل الكافى، تفسیر العیاشى، و كتب مرحوم صدوق نیز احادیثى را به همین عنوان نقل كرده، در توضیح مى نویسد: همگى این روایات، گواهى مى دهند كه منظور از اولوالامر، ائمه معصوم علیهم السلام اند و حتّى در بعضى از این احادیث، نام امامان، یك یك صریحاً ذكر شده است.
نگارنده در بخش سوم، اندیشه ولایت ولىّ اللَّه را در فرهنگ اسلامى توضیح داده است. در فصل نخست این بخش، عناوینى چون: ولایت ولىّ اللَّه از دیدگاه كلام، هدف از آفرینش انسان، معرفت صحیح، شرط رسیدن به كمال، ضرورت وجود وحى، جهانى بودن اسلام، مجوّز ختم نبوّت، ضرورت وجود ولىّ اللَّه، اختلاف شیعه و سنّى، نقش پیامبرصلى الله علیه وآله در تعیین جانشین، درجات ولایت و صفات ولى اللَّه به چشم مى خورد.
در فصل دوم، این ولایت از دیدگاه فقهى بررسى شده، و به تناسب، بحث از ولایت فقیه را پیش آورده و به نظر اندیشمندان در باب ولایت فقیه پرداخته است.
وى در فصل سوم، ولایت ولىّ اللَّه را از نظر عرفانى تشریح نموده و نظر عرفایى چون: سید حیدر آملى، احمد آشتیانى، جلال الدین آشتیانى، ابن عربى و ملّا صدرا را آورده و به تبیین و اثبات ولایت عرفانى ولىّ اللَّه و حدّ و مرز آن پرداخته است.
نظریه ضرورت وجود ولى اللَّه در همه دوران ها از دیدگاه قرآن و روایات و علم و كلام و عرفان، مطالب مورد نظر در فصل چهارم است. وى در این بحث، نظریات علّامه طباطبایى را نقل كرده و به بحث درباره آن مى پردازد.
فصل آخر پایان نامه، درباره ختم ولایت است كه از دیدگاه هاى مختلف، نقد و بررسى شده است.

موعود در کلام ائمه تا پایان عصر امام صادق(ع) با تکیه بر کلام علی(ع)

مقطع : کارشناسي ارشد
استاد راهنما : اخلاقی، مرضیه
رشته گرایش : گروه الهیات و معارف اسلامی
دانشگاه : دانشگاه آزاد اسلامی تهران
تاريخ دفاع : 1386

چکيده:
در پژوهش حاضر با توجه به کلام ائمه اطهار تا امام صادق (ع) خصوصا گفتار امیرالمومنین علی (ع) موضوع موعود بررسی گردیده و به شکلی تازه در این زمینه سخن گفته شده است. آنچه به عنوان دستاورد اصلی مورد توجه قرار گرفته است وضعیت حکومت حضرت ولی عصر بعد از ظهور و بررس عوامل تاثیرگذار بر ایجاد مدینه فاضله توسط آن حضرت می باشد.

امامت امیرالمؤمنین علی (ع) از منظر نهج البلاغه

مقطع : کارشناسي ارشد
استاد راهنما : احمدرضا غایی
رشته گرایش : الهیات و معارف اسلامی
استاد مشاور : مجید معارف
دانشگاه : آزاد اسلامی تهران
استاد ناظر :
واحد :
تاريخ دفاع : 1382

چکيده:
هدف پژوهش بیان موضوع امامت حضرت امیر المؤمنین از خلال خطبه نهج البلاغه و فرمایشات خودشان و نیز خصوصیات یک رهبر الهی است. روش پژوهش کتابخانه ای است. در این پژوهش تاکید بر این نکته گردیده که مصداق بارز خلیفه پیامبر چه کسی باید باشد. گرچه در این رساله بطور اخص به امیرالمؤمنین پرداخته شده ولی این خصائص به سائر ائمه نیز ساری و جاری است و اگر در مقطعی این حق مسلم از اهل بیت غصب شد اکنون با تأسی به خلغف صالح آن امام همام می توان مدینه فاضله را ایجاد نمود.

جهاد از دیدگاه نهج البلاغه امام علی(ع) «جامعه شناسی جنگ و نیروهای نظامی»

مقطع : کارشناسي ارشد
استاد راهنما : مقدم رأفتی، حامد
دانشگاه : فردوسی مشهد
تاريخ دفاع : 1373

چکيده:
رسالة حاضر با عنوان «جهاد از دیدگاه نهج البلاغه» به بررسی موضوع جهاد از کلیه جهات از دیدگاه نهج البلاغه امامعلی (ع) می پردازد. هدف محقق بیان و کاربردی کردن نکات اخلاقی در کلام گوهر بار علی (ع) می باشد. تحقیق مورد نظر در هشت بخش موضوع جهاد را مورد بررسی قرار می دهد. بخش اول؛ مفهوم جهاد که شامل تعریف، انواع جهاد، توصیف جهاد، هدف و انگیزه جهاد و آیات قرآن در مورد جهاد است، می پردازد. بخش دوم به وصایا و سفارشات حضرت در مورد جهاد اختصاص دارد که موضوعات زیر را دنبال می کند: سفارش امام به فرزندشان، نامه حضرت به محمد ابن ابی بکر، جهاد یکی از ستون و پایه های ایمان، ترغیب اصحاب خود به جهاد و… بخش سوم کلیاتی دربارة تاکتیک های جنگی می باشد. شامل: ضرورت رعایت نظم و انضباط، آموزش های نظامی در جنگ، صبر و استقامت و روحیه مجاهد در جنگ، طرح و برنامه ریزی در جنگ، دوراندیشی و آمادگی رزم و دفاع، عقب نشینی تاکتیکی و… مباحثی که در بخش چهارم دنبال شده است، شامل چهرة جهاد گران نمونه مانند مالک اشتر نخعی، ابوذر غفاری، محمد بن ابی بکر، عمار یاسر و هاشم. در بخش پنجم تلاش شده است تا فرمانده و سرباز را از دیدگاه امامعلی (ع) بیان کند و صفات فرمانده، وظایف والی، موقعیت نظامیان را بررسی می نماید. در بخش ششم حالات، رفتار، کردار مجاهد فی سبیل ا… را توضیح می دهد. دعا در میدان جنگ، کمک و یاری مجاهد، رفتار مجاهد با اسراء و… از مواردی است که امامعلی (ع) توصیه کرده اند و در این بخش آمده است. بخش هفتم مجاهد را برای ترک جهاد مذمت کرده است و نتایج اعراض از جهاد، بهانه جویی برای عدم شرکت در جهاد و… را نیز بیان کرده است. بخش هشتم به مفهوم شهید و شهادت می پردازد و شوق و علاقه امامعلی (ع) به شهادت را نشان داده است. از منابع دسته اولی که در تدوین این رساله بکار رفته است: – ترجمه و تفسیر نهج البلاغه(استاد محمد تقی جعفری) – جهاد در قرآن (شهید سید علم الهدی) – فلسفه در جهاد اسلامی(بوالعلی مودودی) – فرهنگ لغات نهج البلاغه(کریم زمانی جعفری) را می توان نام برد.

تحقیق در حکمت های نهج البلاغه

مقطع : کارشناسي ارشد
استاد راهنما : پهلوان، منصور
رشته گرایش : الهیات
استاد مشاور :
دانشگاه : دانشگاه تهران
استاد ناظر :
واحد :
تاريخ دفاع : 1382

چکيده:
در این رساله حکمت های نهج البلاغه از دو زاویة اسناد و مدارک و موضوعات مورد تحقیق قرار گرفته است. این رساله شامل مقدمه و سه فصل است. مقدمه در باب نهج البلاغه و گردآوردندة آن است و فصول آن به قرار زیر است: فصل اول: بررسی واژة حکمت در لغت و کاربرد آن در قرآن و نهج البلاغه فصل دوم: معرفی راویان حکمت های امامعلی (ع) در سه دورة قبل و بعد و معاصر سید رضی با اشاره به حکمت هایی که هر راوی درکتاب خود نقل کرده است. فصل سوم: موضوعات حکمت ها و به نمونه ای از حکمت های خطبه ها و نامه ها نیز اشاره شده است.